KKTC Meclisi, Elektrik Enerjisi Üretimi Araştırma Komitesine Verilen Rapor

Ata Atun

03.12.1994

Konu Sırası :

Enerji Üretimi : Elektrik en pahalı enerjidir. Evimize kadar gelen elektrik için harcanan petrol enerjisinin %32'si Santraldaki üretim safhasında, sürtünme, aşınma ve hareketlerin yön değiştirmesi gibi etkenlerle harcanmakta ve %34 'de tellerle nakledilirken ve trafolarda kullanılır düzeye indirgenirken kaybolmaktadır.

Elektrik üretilirken girdi olarak konan %100 oranındaki organik kökenli enerjinin sadece %34'ü elektrik enerjisi olarak evimize ulaşmakta, geri kalan %66 ise gerek üretim safhasında, gereksede nakil safhasında fiziksel nedenlerle kaybolmaktadır.

Elektriği dahiyane yöntemlerle en verimli şekilde kullanmalıyız ki bu kayıplar maliyete en az bir şekilde yansısın.

Bu günkü koşullarda Elektrik üretimi için gerekli olan santralın yapım maliyeti her 1 Kilowatt için $1500 veya 60,000,000 TL'dir. Elektrik üretimi yerine öncelikle var olan enerjiyi en yüksek verimle kullanmayı öğrenmeli, öğretmeli ve yasal tedbirler almalıyız.

Ekonomideki artış hızı ve nüfusdaki artış hızı göz önüne alınırsa (Yıllık %7), mevcut kullanım düzeyimiz (120 MW) 6 sene sonra, 2000 yılında 180 MW'a çıkacaktır. 2 ci ünite devreye girer girmez, 3cü ünitenin yapımına başlanmalıdır.

Elektrik Kullanım Alanları :

1.  Aydınlanma

2.   Isınma

3.   Su ısıtma

4.   Soğutma

5.   Mekanik dönüş, Motor

Aydınlanma :

Yoğun olarak kullandığımız içinde tel olan elektrik ampulleri de elektrik enerjisini hem ışığa hem de ısıya çevirmektedir. Aydınlanmak için bizlerin sadece ışığa ihtiyacımız olduğundan, eski teknoloji olan telli lambaları kullanmamız nedeni ile bir kısım elektrik enerjisi de, aydınlanmak uğruna boşuna ısıya çevrilmektedir. Bu kullanımda da zayiat oranı %66'dir. İçi telli ampul yerine Floresans lamba veya daha da ekonomik olan küçük Floresans lamba (Compact Fluorescent Lamp, CFL) kullanılmalıdır. Kullanılan elektrik enerjisi, ampüle oranla %66 daha az olacağından, hem elektrik giderleri daha az olacak, hem de ulusal hazinemizi boşuna harcamamış olacağız.

KKTC'de standart olan T12 Floresans lambaların imali ve satışı 1.1.1995 tarihinden itibaren Amerika'da yasaklanmıştır. T8 olarak nitelelen ve %15 daha az enerji kullanan Floresans lambalar ve Küçük Floresans lambalar sadece kullanılabilmektedir.

Küçük Floresans lambalar ve İnce Floresans Lambaların kullanımı ekonomik, ömürleri uzun ve verdikleri ışık, gün ışığına daha yakındır.

Isınma :

Isınmamızı elektrikli soba ile sağlamak, son derece savurganca bir kullanımdır. Elektrikli soba, ısıya çevirdiği elektrik enerjisinin maliyet olarak sadece %33'ünü kullanabilmekte, geriye kalan %66 ise gerek üretim safhasında, gerekse de tellerle nakledilirken kaybolmakta veya ziyan edilmektedir, örnek olarak, 1 kg. mazot direkt olarak sobada yakıldığı vakit 100 Watt'lık bir elektrikli sobanın verdiği ısıyı veriyorsa, aynı 100 Watt’lık ısıyı elektrikli bir sobada elde etmek için Elektrik santralında 3 kg. mazot yakmak gerekmektedir. Elektrikle ısınma yöntemi ile maalesef toplumsal para varlığımızı %67 oranında boşa harcamaktayız.

Bina içi ısıtmalar, öncelikle gazyağı sobası veya LPG sobası ile yapılmalıdır. Büyük hacimli ve alanlı binalarda da mazotla veya LPG ile ısıtılan Kazan (Brülör) kullanılmalı, ısıtılan su elektrikli su motoru ile radyatörlere gönderilerek ısınma sağlanmalıdır.

Su Isıtma :

Isınma gibi, elektrik ile su ısıtmada aynı savurganlıktır. 1/3 oranındaki mazot ile aynı miktarda su kazan usulü ile ısıtılabilir. Su ısıtma KKTC'de öncelikle güneş enerjisi ile yapılmalı, yetersiz olduğunda da mazotla ısıtılan kazan sistemi kullanılmalıdır.

Soğutma :

KKTC sıcak bir iklime sahiptir ve sağlıklı ve verimli bir çalışma için soğutma gereklidir.

Soğutma öncelikle Mimari safhada düşünülmeli gösterişli evler yerine, gölge ve rüzgar enerjisi ile soğutulan evler tasarlanmalıdır. (Bio Climatic Design). Tüketim 0 W.

Pencerelerin göze hoş gelen yerler yerine doğal havalandırmayı hızlandıracak şekilde düşünülmesi ve vantilatörlerden takviye alınarak, iyi bir izolasyonla ve çok az bir elektrik enerjisi ile Rahat Yaşam Koşulları (Comfort Zone) sağlanmalıdır. Tüketim 80 W

Kompresörle çalışan Klima cihazları yerine, kenarlardan akan su içinden emilen havayı sadece elektrik motoru ile üfleyen soğutucular kullanılmalıdır. (Air Cooler). Tüketim 200 W

Son çare Klima kullanılmalıdır. Tüketim 2500 W

Mekanik Dönüş, Motor:

Yüksek verimli motorların (High Efficiency Motor) kullanımı, standart motorların kullanımına kıyasla en az %40 bir tasarruf sağlamaktadır.

Alınması gereken kısa vadeli, yasa gücüne dayalı tedbirler.

Standart, içinde tel olan ampullerin ithalatı ve imalatı yasaklanmalıdır.

Küçük floresans lambaların ithalatında, gümrük alınmamalı, ve halkımız küçük floresans lamba kullanımına teşvik edilmelidir. Böylesi bir tedbir ve uygulama elektrik tüketimimizi, ulusal düzeyde en az %25 civarında azaltacaktır.

Küçük floresans lamba kullanıcılarına ve Elektrikli su ısıtıcılarını devre dışı bırakan kullanıcılarına Elektrik Dairesi özel düşük tarife uygulamalıdır.

Bir kampanya başlatarak tüp gazla ısınmayı seçip elektrikli sobalarını kuruma teslim edenlere özel düşük tarife uygulamalıdır.

Elektrikli sobaların imalatı ve ithalatı yasaklanmalıdır.

Elektrikli su ısıtıcılarının imalatı ve ithalatı yasaklanmalıdır.

Üflediği havayı Elektrikle ısıtan Klimaların ithalatı yasaklanmalı, sadece Heat Pump yöntemi kullanan klimaların ithalatına izin verilmelidir.

Su ısıtma için brülör kullanımı teşvik edilmeli, gümrükten muaf tutulmalıdır.

Bina içi ısıtma için LPG veya gazyağı ile çalışan sobaların kullanımı teşvik edilmeli, gümrükten muaf tutulmalıdır

Tarife dilimlerini asgari ihtiyaçtan sonra ikiye, üçe katlanabilecek şekilde tekrar düzenlemelidir.

Bu sıkıntılı dönemde, sokak lambaları tamamen devre dışı bırakılmalıdır. Basit bir hesapla sokak lambaları her saat (17,000 x 80W) 1,36 MW kullanmakta ve bir gecede (12 hr x 1,36 x 1000 x 4500) 73,500,000 TL'lik bir ayda 2,205,000,000 TL'lik ve 1 senede 26,460,000 TL'lik enerji kullanmaktadır. Evlerde kullanılacak Elektrik yokken, evlerde rahat yaşam koşullarını sağlayamazken sokak lambalarını yakmak büyük bir israf ve akılsızlıktır. Sokak Lambaları yerine ayni enerji ile (1,36 MW) bir küçük bölgedeki tüm evlere (Namık Kemal Mahallesi, Gazimağusa, 2.5 MW) elektrik enerjisi verilebilir.

Yoğun bir aydınlatma kampanyası başlatılarak, elektriğin ne pahasına üretildiği ve ekonomik olarak en verimli bir şekilde nasıl kullanılacağı halkımıza öğretilmelidir.

Eğitim düzeyi yüksek olan halkımızın aydınlatıldıktan sonra ve yukarda belirtilen teşviklerle ulusal ihtiyacımız olan 120 MW elektrik yerine, 70 MW'lık bir üretimle aynı sonuçlar alınabilecektir.

Elektrik Mühendisleri Odası, Makine Mühendisleri Odası, İnşaat Mühendisleri odası ve Mimarlar Odasına bağlı meslektaşlarımın da yer alacağı bir ULUSAL ELEKTRİK KOMİTESİ oluşturularak ve bu teknik elemanların tavsiyeleri ile Elektrik Kurumunun tecrübeleri birleştirilerek en akılcı şekilde bu kriz bir daha yaşanmamak üzere atlatılabilir.

Bu tedbirleri uygulamak, gerekli sübvanselerin maliyeti her hâlükârda yeni santral yapımı ve elektrik tellerinin yenilenmesi için harcanacak olan paradan daha az olacaktır