Gazimağusa Körfezindeki Balık Popülasyonunun Saptanması

Ata Atun

 

3. Dünya Balıkçılık Kongresi

Beijing (Pekin), Çin

 





GAZİMAĞUSA KÖRFEZİNDEKİ BALIK POPULASYONUNUN TROL İLE BALIK AVCILIĞI KAYITLARININ ESAS ALINARAK SAPTANMASI

Doç. Dr. Ata ATUN Doç. Dr. Deniz ÜNSALAN Yakın Doğu Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Lefkoşa, K.K.T.C.

1.   ÖZET-

Gazimağusa körfezindeki balık populasyonu trol ile balık avcılığı kayıtlan esas alınarak yaklaşık olarak saptanmıştır. Körfezdeki Trol ile balık avcılığı, geleneksel 15m. uzunluğundaki ahşap teknelerle 50-100 m. derinlikteki sularda, kıyıya paralel bir güzergahta yapılmıştır. Gerçekçi bir yaklaşımda bulunabilmek için Trol ağı ağzı ile kapılar arasındaki alanda bulunan balıkların %90'ının trol ağzından, trol ağı gözlerinden ve ağı kapıya bağlayan kapı telleri üzerinden kaçtıkları gözlemlenmiş ve varsayılmıştır. Bölgedeki değişik derinliklerde yaşayan bazı ticari değeri yüksek balıkların kilometre karedeki ağırlıksal populasyonu, mevcut balık miktarlarının derinlikle, Rayleigh Dağılımına uygun bir değişim göstermesi varsayımından hareketle saptanmıştır.

2.   GİRİŞ-

Her ne kadar kıyı bölgelerindeki balık populasyonu günlük tartışma konusu ise de, bu konuda akademik olarak yapılmış bir çalışmaya dayanan herhangi bir sayısal veri yoktur. KKTC'nin Doğu kıyısında yer alan Gazimağusa körfezindeki balık populasyonunu saptamak için 1989-1995 yıllan arasında trol ile yapılmış balık avcılığının günlük kayıtlan kullanılmıştır. Bu yıllardaki trol ile balık avcılığı Eylül ayı ile Mayıs ayı arasında uygun hava koşullanna bağlı olarak her dönemde toplam olarak 85 av günüdür. [1] No.lu araştırmada söz konusu olan sistematik gözlemlerde, bölgede 65 değişik türde balığın yaşadığı saptanmıştır.

 

Ticari değeri yüksek olan balıklann bazılannm poputasyon saptaması için gerçekçi bir yaklaşımda bulunulmuştur. Örnekleme ve araştırma 50-100 m. derinlik arasında yapılmıştır. Balık populasyonunun Rayleigh Dağılım Formülüne uygun olarak derinlik esasına göre dağıldığı varsayımı ile populasyon balık türlerinin yaşadığı derinlikleri kapsayacak şekilde saptanmıştır.Saptama ağırlık biriminde olup, söz konusu alanda yaşayan balıkların sayısal olarak tespit edilmesine olanak sağlamaktadır. "Balık" terimi biyolojik balık kavramı olarak değil, trol ağlan ile yakalalan ticari değeri yüksek deniz hayvanları için kullanılmıştır. İlerki bölümlerde görüleceği gibi, küçükkarides (crustacean) ve ahtapot, sipya ile kalamar (cephalopod) balık olarak tanımlanmıştır.

    3. KULLANILAN AYGITLAR-

  Ağız açıklığı 15 m. kapılar ile ağ ağzı arası 120 m. ve kapı yatay aralığı 40 m. olan bir trol ağı donanım kullanılmıştır. Trol ağı donanımı deniz dibininden su yüzeyindeki trol'e bağlantılı olduğu için, balıkların bulunması gereken tüm derinliklerdeki deniz dibi taranmıştır. Resim 1 de Trol ve kullanılan donanımın görülmektedir.  

 

                                                                                                     

                                          

                                                                                 

                                  

 

 

            

            








4- TUTULAN BALIK KAYITLARININ ANALİZİ.
Ticari değeri yüksek olan balıkların, trolle yapılan avlanma sonucu tutulan kayıtlara göre Türkçe ve İngilizce isimleri ile verileri Tablo 1 'de gösterilmiştir.
                                                                             Tablo 1

Tür

Tarama süresi, saat

Nominal Derinlik, metre

Yakalanan Balık kilogram

Küçük Karides (Shrimp)

40

86

40.8

Lagos (White grouper)

36

65

62.7

Barbun (Red mullet)

604.5

68

1483.5

Çipura (Gildhead bream)

604.5

68

741.1

Ahtapot (Octopus)

604.5

Değişken

326.0

Süpye (Cuttlefish)

604.5

Değişken

15.0

Kalamar (Squid)

604.5

Değişken

15.7

Taranan toplam alan :





 



Taranan alanlarda Tablo 1 'de verilen nümerik değerlere göre, Tablo 2'de belirtilen populasyon bulunmuştur.
                                                               Tablo 2

Tür

Taranılan Alan (km2)

50-100 m. derinlikteki yoğunluk (kg/km2)

50-100 m. derinlikte saptanan miktar (kg.)

Küçük Karides (Shrimp)

0.509

80.1

2200

Lagos (Whîte grouper)

0.458

136.8

3755

Barbun (Red mullet)

7.697

192.7

5285

Çipura (Gildhead bream)

7.697

96.3

2640

Ahtapot (Octopus)

7.697

42.4

1165

Süpye (Cuttlefish)

7.697

1.95

55

Kalamar (Squid)

7.697

2.04

55













 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 











Bu sonuçlar, balıkların türlerine göre yaşadıktan derinliklere uyanlabilir. Balıktan türlerine göre yaşadıkları derinlikler Akşıray (2)'ın çalışmalanndan alınmıştır. Deniz dibi eğimi yaklaşık olarak sabit olduğundan, balık populasyonu derinliğe göre Rayleigh Dağılımı göstermektedir. Bu dağılım 0 m. derinlikte hiç balık yaşamadığı şartını sağlamaktadır. Sığ sularda, fazla güneş ışını nedeni ile daha zengin bitki ve canlı olması nedeni ile balık  populasyonunun daha fazla
lduğu varsayımı da dikkate alınmıştır. Balık türlerinin yaşadıkları derinlik dilimlerinin ortalaması, balık dağılımının derinliğe oranının ortalaması olarak alınarak, Standart Sapma derinlik sınırlarının altıda biri olarak kabul edilmiştir.

Aşağıda belirtilen Olası Yoğunluk Fonksiyonu p(x) ile Rayleigh dağılımı formüle edilerek,

Kümülativ Olasılık Fonksiyonu

P(x) ; saptanmıştır.


Balıkların türlerine göre yaşadıkları derinlikler (0-R metre) arasında türün %99'unun
 yaşadığı kabul edilerek;

P{R) = 0.99                                                                          (7)

ve Balık Dağılım parametresi (a);

a = 0.33i?                                                                          (8)

bulunur.

Tablo 2'de sınıflandırılmış, 50-100 m. derinlikler arasında yaşayan balıkların yoğunluğu,aşağıdaki formülde, araştırma yapılan alandaki balıkların, toplam populasyona göre oranını temsil ettiğinden,Formüldeki değerler yerine konduğu vakit, 50-100 m. derinlikler arasında yaşayan balıkların yoğunluğunun, toplam populasyona göre oranı Tablo 3'de görüldügü gibi saptanmış,

Tablo 3

Derinlik

Toplam populasyon %

0-100 m.

30.7

0-200 m.

43.3

0-300 m.

28.0

0-400 m.

18.1

0-500 m.

12.3

0-600 m.

8.9



Ve Gazimağusa körfezindeki balık populasyonu, Tablo 3'de bulunan sonuçların balıkların türlerine göre yaşadıkları derinliklere (0-R metre) uyanlarak Tablo 4
'de gösterilen populasyon değerleri saptanmıştır.

Tablo 4

Tür

50-100 m. derinlikteki populasyon (kg.)

Yaşam alanı (metre derinlik)

Bölgedeki toplam populasyon (kg.)

Karides (Shrimp)

2200

0-500

17,900

Lagos (White grouper)

3755

4-500

30,500

Barbun (Red mullet)

5285

0-300

18,900

Çipura (Gildhead bream)

2640

0-400

14,600

Ahtapot (Octopus)

1165

0-100

3,800

Süpye (Cuttlefish)

55

0-100

180

Kalamar (Squid)

55

5-200

130


5- SONUÇ VE DAHA İLERİ ARAŞTIRMALAR İÇİN TAVSİYELER
Bu araştırma Gazimağusa körfezindeki balık popülasyonunun Ticari anlamda önemli değerde olduğunu göstermektedir. Bu yöntem, diğer bölgelerdeki balık populasyonunu saptamak için de kullanılabilir. Populasyonun saptanması için genel düzeyde yaklaşımlarda bulunulmuştur. Daha detaylı olan ve yaklaşımlardaki genelliği azaltacak yöntem içeren bir metot geliştirilebilir. Daha ileriki araştırmalar için, daha gerçekçi bir Kaçma oranı, (Escape Factor), balık yoğunluğu ile ilgili daha değişik ve mevsimsel değişimleri de göz önüne alabilecek bir Olasılık Yoğunluk Fonksiyonu (Probability Density Function) ve deniz zeminin düzgün olmayan yapısı ve eğiminden dolayı oluşan hataları azaltacak bir yöntem geliştirilmesi tavsiye edilir.

References

1.   Ata ATUN, Deniz Ünsalan, Suna ATUN: "Research on Fish Species at Turkish Republic of North Cyprus", Coordination Meeting on the Fisheries of T.R.N.C., 22-23  March 1999, Nicosia and Famagusta, North Cyprus.

2.     AKŞIRAY, F. : "Sea Fish of Turkey and Recognition Guide", Publications of istanbul University Rectorate, No.: 3490,1987.