Medeniyetler Mozaiği Kıbrıs Adasının M.S. 160 Yılından Günümüze Deniz ve Kara Haritalarında Yer Alan Coğrafi İsimleri

Ata Atun

 

Güzelyurt Tarih Buluşması, 2-3 Nisan 2003

Lefke Avrupa Üniversitesi, Güzelyurt, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

 

 

Medeniyetler Mozaiği Kıbrıs Adasının

M.S. 160 Yılından Günümüze

Deniz ve Kara Haritalarında Yer Alan

Coğrafi İsimleri

 

 

Ata ATUN

 

(Suna ve Ata Atun, Mağusa Tarihini Araştırma ve Yazın) SAMTAY VAKFI, Mağusa

Yakın Doğu Üniversitesi Denizcilik Fakültesi, Lefkoşa

 

 

Özet

 

Kıbrıs; doğu Akdeniz’le kuzey Afrika ülkeleri arasındaki konumu, Doğu ile Batı arasındaki uluslararası ticaretin kavşak noktasında bulunması ve kutsal topraklara yakınlığı gibi kendi coğrafyasına özgü çok çeşitli nedenleriyle, tarihin bilinen ilk devirlerinden itibaren Akdeniz etrafında gelişen medeniyetlerin etkisi altında kalmış, önem kazanmış ve bu önemiyle de güncelliğini ve sürekliliğini günümüze değin korumuştur. 

 

Bu coğrafi özellikleri yanında Kıbrıs; yine, geçmiş yüzyıllara uzanan tarihsel izlerinden de görülebileceği gibi, süreç içerisinde, uluslararası birçok çıkar çelişkisinin ve siyasal denge hesaplarının belirlediği, hareketli bir geçmişe de sahiptir.

 

Kıbrıs’ın bu hareketli geçmişi, onu, bir kültürler ve medeniyetler mozayiği haline getirmiştir.

 

Hititlerden başlamak üzere; Mısırlılar, Fenikeliler, Asurlular, Persler, Ptolemiler, Romalılar, Bizanslılar, Araplar, Cenevizliler (Bir kısmı), Lüzinyanlar, Venedikliler (İtalyan), Osmanlılar ve son olarak İngilizler, bu kültürler ve medeniyetler mozaiğinde tarihsel izler bırakan en önemli ve ilk akla gelen parçalardır.

 

Ve; kültürlerin akışkan ve yapışkan olduğu söyleminden de hareketle, Kıbrıs adası üzerinde hükümran olan her medeniyetin, bu ada coğrafyasında var olan  şehirlere, kasabalara, köylere, dağlara, tepelere, derelere, çaylara, yarlara, uçurumlara, göletlere, göllere, burunlara, körfezlere ve benzeri diğer coğrafik yerlere kendi kültürel mührünü vurması kaçınılmazdı, vurdu da...

 

Bildirim; işte bu kültürel mührün çağlar boyunca Kıbrıs adası topografyasını nasıl etkileyip değiştirdiği, ya da, etkileyip değiştirirken nasıl yeni bir isimle tanımladığını anlatmayı hedeflemektedir.

Yüzlerce yıldan beri, birçok kez isim değişikliğine uğrayan bu yer adları, bugüne değin yeterince araştırılıp incelenmediği ve elde edilen veriler de kapsamlı bir kitap içerisinde topluca yayınlanmadığı için, Kıbrıs adası yer adlarıyla ilgilenenlerin kimi çalışmalardan elde ettikleri veriler, çoğunlukla, kayıp bilgilerden oluşmuştur. Bu bağlamda benim Bildirim, bugüne değin kapsamlı bir şekilde incelenmeyen çok eski ve çok yeni Kıbrıs haritalarının koleksiyon karşılaştırılmaları sonucunda hazırlandığından dolayı, inanıyorum ki hedeflediğim noktaya varacak ve bundan sonraki araştırmacılara güvenilir bir başvuru kaynağı olacaktır.

 

1) Giriş

 

Kıbrıs adasının yer aldığı dikkate değer ilk coğrafik eser, Claudius Ptolemeus'un M.S. 160 yılında ve İskenderiye’de Yunanca olarak yazdığı Geografikh 'Yfhghsix , “Geographice Hyphegesis”dir. Kıbrıs’ın, M.S. 160 yılında şehir, burun, körfez, dere ve dağ olarak bilinen yerleri, o dönemde kullanılır olan geçerli isimleri ile bu eserde anılmaktadır. (Atun A. 2002, 8)

 

Herodot’a göre Militus’lu Aristagoras, M.Ö. 500 yıllarında, İran’lılara karşı İyon’lulara yardım etmesi için İsparta kralı Cleomenes’e, bakır bir plak üzerine çizilmiş bir haritada Susa’ya giden yolu göstererek ikna etmiştir (A.Stylianou. 1980, 1 ve 162). Kıbrıs ile ilgili çizilen ilk haritanın bu olduğu varsayılmaktadır. Bu harita’da Paphos (Baf), Soloae (Soli),  Lapheto (Lapta), Cerinia (Girne), Citari (Değirmenlik), Salamina (Salamis), Cito (Kitium), Amathus (Amathus), Curio (Curion), Palephato (Palaepaphos), Paphos (Baf), Tamiso (Kokkinotrimithia) ve Thremitus (Lefkoşa) isimli yerleşim yerleri ile bu yerleşim yerlerinin aralarında mesafeler görülmektedir.    

 

XIII. yüzyılın ikinci yarısına kadar Avrupa'da, haritacılık çalışmaları üzerine ciddi bir gelişme sağlanamamıştır. Özellikle Batı Avrupa'da, birçok ilmi çalışmada olduğu gibi, harita çizimleri de ruhban sınıfının tekelinde bulunduğu ve dışa kapalı manastır veya kardinalliklerde hazırlandığı için, bu haritalar büyük hataları içermektedir. Bu ciddi hatalar sonucunda da, eski devirlerden beri deniz üzerine kurumaya bırakılmış geyik postuna benzetilen Kıbrıs adası, bu yüzyıllarda hazırlanan haritalarda gerçek coğrafi şeklinden çok farklı çizimlerle verilmiş, coğrafik yerlerinin  isimleri ise fazlaca kullanılamamıştır.

 

Kıbrıs'ı, başka haritaların içerisinde değil, yalnızca Kıbrıs olarak tek başına ele alan ilk harita, Venedikli denizci Bartolemmeo tarafından 1480 yılında çizilen haritadır. Kıbrıs’ın detaylı ve gerçeğe uygun olarak hazırlanmış ilk haritaları ise, Ada'nın Türkler tarafından işgal edileceği haberlerinin yoğunlaştığı 1570 yıllarından itibaren çizilmeye başlanır.

 

2) Coğrafik Yerlerdeki İsim Değişikliklerinin Nedeni

 

Bildiri ekinde yer verdiğim 23 sayfalık “Yöre İsimleri Listesi” incelendiği zaman, Kıbrıs adasının, yüzyıllardan günümüze değin 24 değişik isimle anıldığı görülmektedir.

Bu isimlerin eski adları, İngilizce adları ve günümüzde kullanılan adları şöyledir :

 

Güncel adı           İngilizce adı         Eski adı

 

Kıbrıs adası

Cyprus

Aerosa

Kıbrıs adası

Cyprus

Amathusia

Kıbrıs adası

Cyprus

Amathusia

Kıbrıs adası

Cyprus

Aspelia

Kıbrıs adası

Cyprus

Aspellia

Kıbrıs adası

Cyprus

Cerastin

Kıbrıs adası

Cyprus

Cehtim

Kıbrıs adası

Cyprus

Cehtin

Kıbrıs adası

Cyprus

Cethina

Kıbrıs adası

Cyprus

Chetima

Kıbrıs adası

Cyprus

Chetima

Kıbrıs adası

Cyprus

Collinia

Kıbrıs adası

Cyprus

Cripton

Kıbrıs adası

Cyprus

Cytherea

Kıbrıs adası

Cyprus

Macaria

Kıbrıs adası

Cyprus

Paphia

Kıbrıs adası

Cyprus

Salaminia

Kıbrıs adası

Cyprus

Qibris Adasy

Kıbrıs adası

Cyprus

Achamantide

Kıbrıs adası

Cyprus

Amatusa

Kıbrıs adası

Cyprus

Cerastin

Kıbrıs adası

Cyprus

Machara

Kıbrıs adası

Cyprus

Macharia

Kıbrıs adası

Cyprus

Spelia

 

Geçmiş tarihi boyunca adada hükümran olan 13 ayrı egemen ve bu egemenler tarafından konuşulan 13 ayrı dil, yöre isimlerinin çok çabuk değişmesinin en önemli etkenlerinden birini oluşturur.

 

Bilindiği gibi; Kutsal topraklara gitmek ve hacı olmak isteyen Avrupalılar, dönemin tek ulaşım yöntemi olan deniz yolunu seçmek zorundaydılar. Venedik limanından yola çıkan yelkenli gemiler, rüzgarın esme doğrultusunda, sırası ile Girit, Rodos ve Kıbrıs adalarına uğrayıp kumanya, su ve tuz gereksinimlerini karşılıyor, bu ihtiyaçların giderilmesinden sonra da yollarına, bu güzergâh üzerinden devam ediyorlardı. Yolculuk boyunca gerekli duyulan ihtiyaçların karşılanması için uğranılan her limanda, rüzgarın durumuna göre ortalama  4 ile 7 gün arası mola verilmekteydi. İşte bu boş zamanı değerlendirmeyi fırsat bilen ve bu fırsatla adayı dolaşarak günlük tutan ya da seyahatname yazan gezginler, anılarını kendi dillerinde kaleme aldıklarından ve genellikle de yazdıklarını ya kitaplaştırdıklarından ya da bir yerlerde yayınladıkları için, Kıbrıs’taki yöre isimleri de kendi dillerine ve telaffuzlarına uygun olarak tarihin kayıtlarına geçmekteydi... Uzun yıllar sürecinde seksen seyyah, Kıbrıs adası ile ilgili anılarını ve gezi notlarını on iki ayrı dilde yayınlamışlardır. Bu yayınlar dikkatle incelendiği zaman, Kıbrıs’ta adı geçen yer isimlerinin, isimleri kaleme alan seyyah yazarların kültürel kimliklerine göre değişikliğe uğradığı, açıkça görülmektedir.          

 

Bildirimizin giriş bölümünde de değindiğimiz gibi Kıbrıs; doğu Akdeniz’le kuzey Afrika ülkeleri arasındaki konumu, Doğu ile Batı arasındaki uluslararası ticaretin kavşak noktasında bulunması ve kutsal topraklara yakınlığı gibi kendi coğrafyasına özgü çok çeşitli nedenleriyle, tarihin bilinen ilk devirlerinden itibaren Akdeniz etrafında gelişen medeniyetlerin etkisi altında kalmıştır.

 

Kıbrıs’a duyulan bu yoğun ilgi, doğal olarak yeni çizilen haritalara da yansımış ve üretilen haritaların kalitesiyle içeriğini de, zamanla etkilemiştir. Bu etkilenmenin ilk örneklerinden biri, Kartograf ve oymacı Iacome Franco’dur. Franco, 1570 yılında hazırlamış olduğu Kıbrıs haritasında, Kıbrıs adasını gerçeğe yakın şeklli ve ölçüleriyle ilk kez vermiştir. Bu da, Ada'da hassas bir harita çalışmasının yapıldığını göstermektedir. Buna ilaveten Franco, bakır kalıp kullanmak suretiyle oymacılığını kendisinin gerçekleştirdiği ve o yıllar için mucize sayılacak sayıda, tam 564 coğrafi ismi, hazırlamış olduğu bu çok özel Kıbrıs haritasında doğruya yakın yerlere yerleştirmeyi başarmıştır. Bu haritada yer alan isimlerin 279’u, ada geneline yayılmış yerleşim birimlerine aittir. Franco’nun bu haritayı hazırlamış olduğu 1570 yılında, Ada’da, küçüklü büyüklü, toplam 813 yerleşim biriminin bulunduğu da görülmektedir.

Sözkonusu haritayı geniş kitlelere tanıtan ise, Belçikalı yayımcı Ortellius olmuştur.

 

Hıristiyan Avrupası’nın Kıbrıs’a olan yakın ilgisi, Kıbrıs’ın Türkler tarafından fethedileceği haberlerinin yayılmaya başladığı günlerde olduğu kadar, fetih ve fetih sonrasında da devam etmiştir. Bu büyük ilgi ve talebe karşılık, başta Venedik ve Hollandalılar olmak üzere birçok harita yayımcısı ilginç kompozisyonlarla zenginleştirdikleri çok sayıda Kıbrıs haritasını, meraklıları için piyasaya sürmüşlerdi. Haritaların, farklı yayıncılar tarafından çeşitli dillerde hazırlanarak piyasaya sürülmeleri nedenleriyle de yer ve yöre isimleri, sürekli olarak değişim göstermekteydi.

 

3) Yöre İsim Değişikliklerinin Olumsuz Etkileri

 

Kıbrıs’a ait yer ve yöre isimlerinin, Kıbrıs dışında ve çoğunlukla gezginlerin verdikleri kısıtlı bilgilere göre hazırlanan haritalarda yer alması, giderek, ciddi karmaşalara neden oldu. 

 

Kıbrıs’a ilgi duyanların elde etme ya da okuma olanağı buldukları seyahatname, kitap ve diğer basılı yayınlarla haritalar, az önce değindiğimiz gerekçelerle yer ve yöre isimlerinde tutarsızlık gösterince, başta tarih araştırmacıları ile meraklılarının düşünce bulanıklığına neden olur Üzerine ilgi duyulan ve araştırılan bir konu, bir süre sonra, bu tutarsızlıklardan dolayı yapılan çalışmayı zedelemeye ve özünü anlaşılmaz kılmaya başlar. Yer ve yöre isimlerindeki farklılıklar böyle bir çelişkiler yumağına dönüştükçe de, peşine düşülen tarihte geçmiş kimi önemli olayların mekanları çağrışım yanılgısından dolayı başka başka yerlerde aranır, ya da, hiç ilgisi olmayan başka bir yerde yaşanmış olduğu sanılarak, yeni bir araştırma çalışma süresince hem yanlış bir yol izlenilir, hem, boşa harcanmış bir zaman kaybı yaşanır.  

 

4) Osmanlının İsim Değişikliğinde Kullandığı Yöntem

 

Geçmiş medeniyetlerde yer ve yöre adları verilirken nelere dikkat edildiğine dair yeterli bilgilere sahip değiliz. Ancak, Adanın, Osmanlılar tarafından fethinden sonra, Kıbrıs’ı vatan edinen Türklerin yerleştikleri köylerin ve bu köylerdeki bölge, tarla, tepe, dere, çeşme ve ovaların isimlerini on beş farklı yöntemle değiştirdikleri, bilinmektedir.

Buna göre Osmanlılar, fetih sonrasında yer isimlerini Türkçeleştirme yoluna giderlerken, temel olarak izledikleri yöntemi, şu başlıklar altında değerlendirebiliriz :

 

1) Eski isimlerin sonundaki bazı sesleri atarak veya esasını bozmadan, yeni ses değişiklikleri yapıldı. (Ör: Bafos, Baf; Lemosos, Limasol gibi)

 

2) Eski ismin yerine onun Türkçedeki karşılığı kullanıldı. (Ör: Karavostasi, Gemikonağı, Monastiri, Manastır gibi)

 

3) İsmin esasını bozmadan, değiştirerek kullanıldı. (Ör: İskala, İskele; Lefka, Lefke gibi)

 

4) Kurulan köy ve yerleşim birimlerine; coğrafi birimine, kuranın adına, kuruluş amacına, içindeki belirgin özelliğine göre isimler verildi. (Ör: Akar-su, Zeytinlik gibi)

 

5) Tarla ve bölgelere, içindeki bitkilere göre isim verildi. (Ör: Çaltı Ovası, Alıç Tarlası gibi)

 

6) Bölgedeki tabiat şekillerine göre isimler verildi. (Ör: Değirmiçam, Karaçukur gibi)

 

7) Sahibinin adına göre yer isimleri verildi. (Ör: İbrahim Tarlası, Hasan Kâhya Evleri gibi)

 

8) Tarihi bir olayı anlatan isimler kullanıldı. (Akkule, Afrodit Hamamları gibi)

 

9) İşlevlere göre isimlendirme yapıldı. (Ör: İkiz Evler, Millet Bahçesi gibi)

 

10) Yerin bulunduğu konuma göre isimlendirme yapıldı. (Ör: Baf Yolu, Kemerönü gibi)

 

11) Tarlanın / Bölgenin yapısına veya rengine göre isimlendirme yapıldı. (Ör: Acı Kuyu, Çakıllık gibi)

 

12) Bazı bölgelerde kuş / hayvan / böcek adı ile isimlendirmeler yapıldı. (Ör: Baykuş Tarlası, Kartal Tepesi gibi)

 

13) Bazı bölgelerde tarlanın alan birimine veya sıralanışına göre isimlendirme yapıldı. (Ör: Altı Dönüm, Beşevlek gibi)

 

14) Bazı bölgelerde tarlanın şekline / görünüşüne göre isimlendirme yapıldı. (Ör: Çatal Tepe, Düz Kıraç gibi)

 

15) Sahibinin köyüne / ülkesine (nereli olduğuna) göre isimlendirme yapıldı. (Ör: Payaslı Deresi, Şeherli gibi)

      

4) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde İzlenen Yöntem

 

Bildiri konumuzla ilgili olarak günümüze geldiğimizde ise, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti devleti’nin kuruluşu sonrasında atılan adımların en olumlularından biri atılmış ve devletimiz üzerindeki coğrafî adların, standartlaştırılması yoluna gidilmiştir.

13 Mayıs 1983 de çalışmalarına başlayan “Coğrafî İsimlerin Standartlaştırılması Sürekli Komitesi” 3.500'ü aşkın tapu haritası üzerinde hızlı ve özverili bir çalışma yaparak, toplam 221 yerleşim biriminden yaklaşık 20.000 coğrafi adın standartlaştırılması işlemlerini sürdürmüş ve ortaya örnek bir çalışma koymuştur. Şöyle ki, Nisan 1992 itibariyle 221 köyden 159'unda toplam 14.881 coğrafî adın standartlaştırılma işlemleri tamamlanmıştır.

Ve yine KKTC. ile ilgili olarak, çağdaş haritacılık gelişmelerimize kısaca değinmekte de, yarar görmekteyim.

 

Harita ve Fotogrametri Mühendisi, Harita Teknik Uzmanı Halil Giray, “Geçmişten Günümüze Kıbrıs Harita ve Planları” başlıklı bildirisinde şu bilgileri verir :

 

“… Türkiye Cumhuriyeti Harita Genel Komutanlığı ile KKTC. Harita Teknik Uzmanlığı’nın işbirliği içerisinde yürüttükleri çalışma 1990 yılında tamamlanarak, tamamı 594 paftadan oluşan söz konusu harita serisi, askeri ve sivil ihtiyaç sahiplerinin kullanımına sunulmuştur.

1/5,000 ve 1/25,000 ölçekli topoğrafik haritalarda kullanılan binlerce Türkçe mevki isminin nasıl ve nereden temin edildiği konusuna da kısaca açıklık getirmek herhalde yararlı olacaktır.

1903 yılında İngilizler tarafından üretimine başlanan Kıbrıs tapu haritalarına, o bölgede ikamet eden Türk veya Rum'ların görüşü de alınarak dere, tepe ve mevki isimleri işlenmişti. Ancak, tüm Kıbrıs'ı içeren 1/2,500 ve 1/5,000 ölçekli takriben 8,000 civarında tapu haritası incelendiğinde, mevcut 61,139 coğrafi ismin yalnız 1,731 adedinin Türkçe, 795 adedinin yarı Türkçe yarı Rumca, 58,613 adedinin ise tamamen Rumca verildiği görülmektedir. 307 yıl Türk idaresinde kalan ve bir süre Türk nüfusun Rum nüfusundan fazla olduğu Kıbrıs'ın dere, tepe ve mevki isimlerinin tamamına yakınının ülke tapu haritalarında Rumca verilmesine hayret etmemek ve bunun arkasındaki nedeni görmemek mümkün değildir.

K.K.T.C. hudutları dahilinde kalan arazilere ait coğrafi isimlerin toplamı ise 21,348'dir. Yukarıda belirtildiği şekilde, bu isimlerin büyük çoğunluğu da, söz konusu tapu haritalarında Rumca verilmiştir. Bu husus ve ayrıca Birleşmiş Milletler’in ilgili komisyonunda alınan ve her ülkenin kendi coğrafi isimlerini kendisinin saptayıp, kendi resmi dilinde yazma ve kullanma hakkına sahip olduğu kararı dikkate alınarak, 1979 yılında çıkarılan ilgili yasa doğrultusunda “K.K.T.C. Coğrafi İsimlerin Standartlaştırılması Sürekli Komitesi” oluşturulmuştur. Başkanlığı tarafımdan yürütülen Komite, 18 yıl boyunca sürdürdüğü çalışmalar sonucunda, egemenliğimiz altındaki topraklara ait tüm coğrafi isimleri, Türk varlığının ve egemenliğinin gereği doğrultusunda Türkçeleştirmiştir. 1/5,000 ölçekli topoğrafik haritalarda, değişik tarihlerde alınan Bakanlar Kurulu Kararlan ile onaylanan, söz konusu standartlaştırılmış isimler kullanılmıştır.

Harita Dairesi'ne dönüştürülme çalışmaları son safhaya gelen Harita Teknik Uzmanlığı, T.C. Harita Genel Komutanlığı ile işbirliği içerisinde mevcut topoğrafik harita ve şehir planlarının revizyonuna ve ihtiyaç duyulan farklı ölçekli yeni haritaların üretimine devam ederken, diğer taraftan da KKTC. Coğrafi Bilgi Sistemi’nin temel katmanını oluşturacak olan sayısal haritaların üretimi çalışmalarını sürdürmektedir.”

 

Sonuç

 

Sonuç olarak; konuyla ilgili olarak ve alanlarında büyük saygı ve kabul gören 15 Türkçe ve yabancı kaynak kitap; yine, Türkçe ve İngilizce olmak üzere uluslararası platformlarda referans olarak başvurulan 7 ansiklopedi; 2 önemli atlas ve en eskisi, Benedetto Bardone tarafından Venedik’te yayınlanan 1534 tarihli harita başta olmak üzere, tarihsel süreç içerisinde yayınlanmış çeşitli deniz ve kara haritalarının en ciddi ve en güvenilir olarak kabul edilen 39’u, aynı zamanda, bir Öğretim Görevlisi olarak denizcilikle de yakından ilgilendiğimden dolayı kendi özel arşivimden dikkatle incelenip karşılaştırılarak, bu bildirime kaynak olmuşlardır.

 

Bu saygın referanslardan hareketle Bildiri EK’imde yer verdiğim 23 sayfalık geniş boyutlu listede de, Kıbrıs adasının, çağlar boyunca hem kara, hem denizcilik açısından değişime uğramış yer isimleri, bugünkü;

 

- “Türkçe Adları”,

- “İngilizce Adları”,

- “Eski Adı”,

- “Şimdiki Yeri”,

- “Konu Yeri” ve bu bilgileri aktarırken yararlanılan “Referans” başlıkları altında günümüz ve gelecekteki araştırmacılarımıza topluca sunulmuştur.         

“Medeniyetler Mozaiği Kıbrıs Adasının, M.S. 160 Yılından Günümüze, Deniz ve Kara Haritalarında Yer Alan Coğrafi İsimleri” başlıklı bu bildirimin, gelecekte, benzer yeni çalışmalara emek verecek tüm araştırmacılarımıza büyük kolaylıklarla hız kazandıracağına yürekten inanır, hepsine, şimdiden başarılar dilerim.      

 

 

Reference

 

1)      C. D. Cobham : Excerpta Cypria. 

1’nci baskı 1908, Cambridge, University Press, Kraus Reprint Co., Newyork, 1969. 

 

2) Suphi Rıza : Mağusa’da Tarihi Yerler

2’nci Baskı, Lefkoşa, KKTC, Bolan Printing, 1989.

 

3) T.C. Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı Resmi Yayınları No. 2 :          Türk Silâhlı

    Kuvvetleri Tarihi, III’ncü Cilt, 3’ncü Kısım Eki, Kıbrıs Seferi (1570-1571) kitabı.

            Ankara, Genel Kurmay Basımevi, 1971.

 

4) Hürriyet Matbaacılık : 100 Ünlü Türk       

İstanbul, 1977

 

5) Abdülkadir Dedeoğlu : Osmanlılar Albümü

Osmanlı Yayınevi, İstanbul.

 

6) Antros Pavlides : History of Cyprus

Filokipros, 1992, Nicosia.

 

7) Rita Severis : Travelling Artists in Cyprus 1700-1960

Philip Wilson Publishers, London, 2000.

 

8) Halil Giray : KKTC Yerleşim Birimleri

Gazimağusa ve İskele İlçeleri, Yürürlükteki ve Eski İsimler Listesi

 

9) KKTC İskân Bakanlığı :  KKTC Coğrafi İsimler Kataloğu : (Cilt – II),

            Lefkoşa

 

10) Theophilus A. H. Mogabgab : Excerpts on Cyprus

            The Pusey Pres, Nicosia, 1941

 

11) D. G. Hogarth : Notes of an archaeological journey in Cyprus in 1888 (Devia Cypria)

            Henry Frowde Pres, london, 1889

 

12) Sir David Hunt : Footprints in Cyprus

            Trigraph Ltd., London, 1982

 

13)  Kypros Tofallis : A History of Cyprus

The Greek Institute, London 2002

 

14) Oğuz Yorgancıoğlu : Kıbrıs’ta Türkçe Yer Adları ve Veriliş Yöntemleri Üzerine Bir

Araştırma Kıbrıs Araştırmaları Dergisi, Cilt : 2, Sayı : 3, Yıl : 96, s. 267

15) Halil Giray : Geçmişten Günümüze Kıbrıs Harita ve Planları, Üçüncü UIuslararası Kıbrıs Araştırmaları Kongresi, 13-17 Kasım 2000, Cilt 1, Tarih, Yatına Hazırlayan : İsmail Bozkurt,  s. 62

 

Reference Aencycloapedia

 

1) İbrahim Alaettin Gövsa : Türk Meşhurları Ansiklopedisi.

            Yedigün. İstanbul, 1946.

 

2) Ana Yayıncılık : Ana Britannica Genel Kültür Ansiklopedisi

İstanbul, 1994.

 

3) Encyclopaedia Britannica Inc : Encyclopaedia Britannica

            Universal Copyright. USA, 1966.

 

4) Filokypros E. E. Ltd.: Megali Kupriaki Egkuklopedia

Nicosia, 1985.

 

5) Webster Publishing :

            Webster’s World Encyclopeadia 2002 CD rom.

 

6) Meydan Larousse :             Büyük Lugat ve Ansiklopedi,

Sabah Yayınları,İstanbul, 1992.

 

7) Oxford Ansiklopedik Sözlük : Yılmaz Yayınları A.Ş.

             Sabah Yayıncılık, İstanbul, 1990.

 

Maps

 

1) A. Hadjipaschalis, M Iacovou : Maps and Atlases

Bank of Cyprus, Nicosia 1989.

 

2) Hürriyet, Naumann & Göbel : Grosser Weltatlas

Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş. İstanbul, 1993.

 

 

Reference Maps :

 

1) Pierre Mortier : Map of Natolia, Asia Minor,

Anetore PHI. De la RUE. Amsterdam, 1700. 

 

2) Abraham Ortelius : Peregrinations divi Pauli Tyrus Corographicus

Antwerp, 1595.

 

3) Gabriel Bodenehr : Das Mittelaendische Meer,

            Augsburg, 1730.

 

4) Guiljelmus Et Iohannes Blaeu : Turcicum Imperium,

Almanya, 1641.

 

5) Francois De L’isle : Tabula itineris Decies Mille.

P. du Val Geographe du Roy. Fransa.

 

6) Isaak Tirion : Nuova Carta del Europa Turchesca.,

 Amsterdam.

7) R. Spofforth Sculp: A New Map of the Eastern Parts of Asia Minor.

1714, İngiltere.

 

8) George Braun -  Frans Hogenberg : Calaris-Malta-Rhodus-Famagusta. Civitates Orbis Terrarum. Cologne, 1599.

 

9) Abraham Ortelıu : Cyprus Insula Laeta Choris

Theatrum Orbis Terrarum, Antwerp, 1608.

 

10) Cornelis Claesz – Petrus Bertius : Descripto Cypri,

            Caert-Throsoor, Amsterdam, 1603.

 

11) Gerard Mercator (Haritacı) - Jodocus Hondius (Yayıncı) : Cyprus Insula,

Amsterdam, 1607.

 

12) KKTC İskân Bakanlığı Harita Şubesi,   TC. Harita Genel Komutanlığı, 1995

Kıbrıs Fiziki Haritası, Baskı : 1 THGK

 

13) J. Wyld Geographer : Map of Cyprus,

 London, 1878.

 

14) H. H. Kitchener : Island of Cyprus,

London, 1882. 

 

15) A Visitor’s Map of Cyprus : Department of Lands and Surveys,

            Cyprus, First Edition 1986, 4/94. 

 

16) Benedetto Bardone :

            Venedik, 1534.

           

17) Pierre Mortier – Philippe de La Rue : Anatolia-AsiaMinor,

            Amsterdam, 1700.

 

17) Kemal Rüstem & Brother : Cyprus (North & South),

Prepared by Oxford Cartographers, 1989

 

18) Kıbrıs İdari Taksimat ve Karayolları Haritası

            MSB Harita Genel Müdürlüğü, 1972.

 

19) Lazkiyye : Carte de L’empire Ottoman,

            Chez. CH. PICQUET, 1816 - 1836, Orleans, Fransa.

 

20) Les Estats de L’Empire des Turqs en Asie. : Parle Sanson D’Aabberville.

Geographe Ordinaire du Roy A, Paris, 1684

 

21) Questa e la uera descriptione et Geographia de tutta linsula de Cypre : Stampata in Venetia per Matheo pagano 1538 [1940]

 

22)   J.P. Foscolo : Island of Cyprus . 1550,

 

23)  F. Bertelli : Isola di Cipro .  Roma, 1562

 

24) J.F. Camotii : Cyprus, insula nobilissima : expensis in oes incisa. Venice, 1566

 

25) N. Bonifacio Sibenicensis: Cyprus Insula.  Venice, 1570

 

26) N. Nelli : Cipro. Venice, 1570

 

27) P. Forlani : Carta ou'e distintamente e fedelmete descritta 1'Isola di Cipro; il porto d'Anemur, fatto, e fortificato dal S. Turco nella Caramania, dirimpetto a detta Isola; e una gra parte dell Soria. Venetia, 1570

 

28) No name : Cyprus, quae oilm Macaria id est Beata, Insula, est in sinu Carpamii maris sita : Venice, 1570

 

29) Apud A Egid : Cyprvs Insvla Antverpiae. Coppenium Diesth, XX. May, 1570

 

30) A. Lafrery: Disegno de 1'Isola di Cypro con li Confini della Caramania, Soria, Giudca et Egitto.  Roma., 1570

 

31) G.F. Camotti : Cipro, insula nobilis. Venice, 1571

 

32) Joannes A : Deutecum Cypri Insvlae Nova Descript.

 

33) Cyprvs, Insula laeta choris, blandorum et mater amorum Antuerpiae Ambivaritorum, 1584

 

34) G. Mercator : Cyprus Ins. Amsterdam, 1636

 

35) P. Mariette : Cyprus Insula Lutetiae Parisiorum. 1650

 

36) J. Wyld : Map of Cyprus. London, 1878

 

37) Map of Cyprus. ([Scale, circa, 8 miles to an inch]) London, 1878

 

38) H. Kiepert : New Original Map of the Island of Cyprus. Scale, 1 : 400,000 Berlin, 1878

 

39) H.H. Kitchener : A Trigonometrical Survey of the Island of Cyprus.

London : E. Stanford, 1885